GOOISE JEUGDJAREN : MUIZENVAL

MUIZENVAL GING 'GEPAARD' MET MUIZENISSEN

Op 26 april 1945, bliezen Duitse militairen drie bruggen (1) om de vesting Naarden op. Daarbij gingen ook de twee ophaalbruggen in de Amersfoortse Straatweg de lucht in. 'De brug van Kuurstra' over de Galgesloot en 'de brug van Arie Swennen' over de buitengracht. Deze rijksbruggen waren naamloos en werden in de volksmond naar de brugwachter genoemd.
Na de bevrijding werd een dam gelegd in de Galgesloot bij het Diakonessenziekenhuis. De buitenvest kon in verband met de verbinding naar de Chemische Fabriek niet afgedamd worden. Er werd daarom een houten noodbrug gebouwd, waarvan de helft open kon. Deze smalle brug was alleen geschikt voor voetgangers, fietsers, vee en een handkar of bakfiets. Oorspronkelijk kon er zelfs een jeep over, waarmee de Frans-Canadezen hun 'Rendez vous des castors' konden bereiken (2) . Dit vermaakcentrum was gevestigd in een loods op de Loswal bij de Abri. Later werden de op- en afrit van het bruggetje verder versmald door palen, in verband met de toegestane belasting. Om z'n vorm, maar vooral omdat het verkeer ter plaatse in de val liep, kreeg de brug de naam 'MUIZENVAL'.
De Amersfoortse Straatweg was tot 1939 één van de twee toegangswegen, voor auto en paardentractie, tot de Vesting geweest. Veel belangrijke voorzieningen voor de Naardense bevolking lagen daarom aan deze weg. Vlak over de brug waren daar: het ziekenhuis, het zwemstadion en de melkfabriek. Ook lag daar de Abri, de halte van de Gooische Stoomtram, bijgenaamde de 'Gooische Moordenaar'. Verder lagen aan de weg weilanden en tuinderijen. Vanuit de Vesting was, tijdens het bestaan van de Muizenval, dit gebied per wagen alleen via een grote omweg bereikbaar. De leveranciers, boeren en tuinders uit de Vesting zaten er lelijk mee. De tuinders van de zogenaamde 'Plak' kwamen nu daar, door de Galgesloot per roeiboot over te steken. De weilanden langs de weg waren eigendom van 'Stad en Lande van Gooiland' (3) en werden 'Ondersloot' genoemd. Ter plaatse van het huidige sportterrein, droeg het ook de naam 'het Kerkhof', vóór of omstreeks 1800 werden hier kadavers van zieke koeien begraven. Om bij de wei te komen met paard en wagen, moesten de boeren omrijden via de Doorbraak, Thierensweg en Rijksweg. Waarschijnlijk vanwege de slechte bereikbaarheid in de eerste na-oorlogse jaren, werden op het Ondersloot vooral paarden geweid. De paarden waren van 'scharende' erfgooiers.(4) Ook liepen er hitten van bakkers en melk- of groenteboeren. Deze laatste erfgooiers 'schaarden bij de gunst'. De hitten en paarden werden dagelijks gebruikt. Het was dus praktisch om ze ook zomers op stal te laten. Maar vanwege de kosten en de conditie werden ze dagelijks naar de wei gebracht. Een goede conditie was vooral in de hooibouw periode nodig, omdat de paarden dan intensief werden ingezet. Iedere ochtend werden de paarden opgehaald en iedere avond weer naar de wei gebracht. Het was telkens een tijdrovend karwei. Gelukkig waren er veel schooljongens, die het een sport vonden om de paarden weg te brengen of op te halen. Het ophalen was vaak moeilijk. Vooral als sommige paarden wat langer in de wei liepen en een goede conditie hadden. Mijn vader bezat zo'n paard, een 'goeie lobbes', die bijna niet vooruit te branden was voor de wagen. In die periode waren goede paarden schaars. De besten waren door de Duitsers gevorderd en nooit teruggekomen, anderen waren in de hongerwinter al dan niet clandestien geslacht.
Het paard dat wij bezaten was een oorlogsinvalide. Overblijfsel van het paardenlazaret, dat de Duitsers eind 1944 - begin 1945 in de Vesting hadden ingericht. De gewonde paarden werden in diverse locaties ondergebracht binnen de Vesting. Vooral in de 'Vijf Loodsen' en de 'Gele Loods' naast de Utrechtse Poort. De paarden werden verzorgd door Russische krijgsgevangenen (5) , die werden bewaakt door hoofdzakelijk militairen uit Oostenrijk. Omdat de Duitsers, de goede paarden van de boeren vorderden, werden daarvoor in de plaats gewonde paarden bij de boeren uitbesteed. Ons paard uit 1945-1950 was dus gewond geweest als gevolg van oorlogshandelingen. Misschien daarom had het, wel letterlijk en terecht, een broertje dood aan werken. Het was een hele toer om het 's morgens te vangen. Soms ging mijn vader mee, samen met mijn broer en ik. Hoewel het paard aan de twee achterbenen een kluister had, wist het een behoorlijke snelheid te ontwikkelen. We probeerden het in een hoek van de wei te drijven, maar vaak ontsnapte het weer. Waarop mijn vader op de fiets de achtervolging inzette door het ongelijke terrein. Het was ook een ongelijke strijd, omdat hij niet zo snel vooruit kwam. Zo komisch was het, dat mijn broer zachtjes zei: "Kijk een cowboy op de fiets, die probeert het paard af te matten". Maar meestal ging mijn broer of een vriendje met mij mee om het paard te halen. Soms haalden we met een stel jongens enkele paarden tegelijk op. Waren ze gevangen, dan zetten we ze naast het landhek en klommen er bovenop. Daarna was het zaak het eerst in de Vesting aan te komen. Een enkele keer hielp de Gooische Moordenaar daarbij. Stond de stoomtram bij de Abri, dan wachten wij voor de Muizenval op het fluitsignaal van de locomotief bij het vertrek. Zelfs het luiste paard kreeg het dan op z'n heupen. Het sloeg bijna op hol en 'in de viervoet' (zoals wij in galop gaan noemden) ging het op de Vesting aan. We moesten het natuurlijk niet te bont maken, want als het paard bezweet was, zwaaide er thuis wat! Thuis gekomen moest je bij het inspannen voor de wagen wel op je tenen denken, want soms ging zo'n zware knol daarop staan. Achteruit slaan en bijten kwam ook wel voor. Misschien wilden ze iets terug doen, omdat zij zich op de teentjes getrapt voelden.
De Muizenval bleef nog jaren in gebruik, tot groot ongerief van iedereen, die beroepshalve van een voertuig gebruik moest maken. De laatste jaren was het brugdek zelfs doorgeknikt, zodat zelfs een handkar of bakfiets moeite had de brug te nemen. Het was een schoolvoorbeeld van de eeuwenlange moeilijkheden veroorzaakt door het gedoemd zijn tot vesting in het 'algemeen belang'. Het was één van de vele blijken van onbegrip en onwil van de Rijksoverheid om iets te doen voor de in hun vesting opgesloten vestingbewoners.
________________
Noten:
(1) Op bevel, van de fanatieke Ortskommandant, werden door de de Wehrmacht opgeblazen : twee ophaalbruggen en de zogenaamde Zwarte Draaibrug. Deze draaibrug lag vlakbij de Oostbeer in het pad naar Fort Ronduit. De benaming 'zwart' sloeg op kleur van de verf. Er bestond ook een Gele Draaibrug, die over de Muidertrekvaart toegang gaf tot tuindorp Keverdijk. Tegenwoordig ligt hier de Irene Brug.

(2) Kort na 7 mei 1945 werd in de Promerskazerne een afdeling Frans-Canadezen gelegerd. Op het Promersplein ontstond direct een levendige ruilhandel ter verkrijging van sigaretten.

(3) Vereniging Stad en Lande van Gooiland, de organisatie van de Erfgooiers.

(4) Bij de Erfgooierswet van 1912 werden drie groeperingen onderscheiden:
a. 'Scharende erfgooiers' met als hoofdberoep veeteelt.
b. 'Scharende erfgooiers bij de gunst'. Meestal detailhandelaren, die met paard en wagen hun producten aan huis leverden.
c. 'Niet-scharende erfgooiers', de overige leden van Stad en Lande van Gooiland zonder gebruiksrechten op de meenten.

(5) DE GESCHIEDENIS VAN NAARDEN. door J.H. & A. Maas - 1950 - blz. 31: "Op 20 April 1945 werd de Amsterdamse straatweg, nabij Hakkelaarsbrug doorgegraven, teneinde de Binnendijkse Polder te inunderen". (de 27e weer gedicht) "Op 29 April werd door een veertigtal militairen, afkomstig uit Turkmenen, die in Duitse krijgsdienst waren, de Amsterdamse straatweg wederom opengegraven"
Opmerking FdG: Het is niet duidelijk of deze Turkmenen tot bovengenoemde krijgsgevangenen behoorden.
__________________________

DE OMROEPER, JANUARI 1990, JRG. 3, NR. 1 [PAG. 33/36]

F.J.J. de Gooijer

Gastenboek

http://gooijer.netfirms.com/
http://gooijer.nl.jouwpagina.nl/

Voor afbeeldingen en foto's, zie:
http://gooiland.vijftigplusser.nl/
_________________________

Labels: Gooise geschiedenis